امـروز سه شنبه, 30 آبان 1396
No image found!
تدابیر نفسانی و معنوی در  پیشگیری ، درمان بیماری ها و ارتقأ سلامت

تدابیر نفسانی و معنوی در پیشگیری ، درمان بیماری ها و ارتقأ سلامت

تالیف: دکتر محمد مهدی اصفهانی

موضوع:  کتاب حاضر متن بازنویسی شده سخنرانی دکتر محمد مهدی اصفهانی می باشد

به کوشش: صدیقه اسحاقی

تعداد صفحات: 80 صفحه

اندازه و نوع جلد: پالتویی و شومیز

نوبت وسال چاپ : 1395 ، چاپ اول

قیمت: 4000 تومان

Readmore..

مجموعه آثار دکتر سید جلال مصطفوی کاشانی جلد ششم حل مسئله لاینحل دارو نقد بر کتاب طب داخلی هاریسون

مجموعه آثار دکتر سید جلال مصطفوی کاشانی جلد ششم حل مسئله لاینحل دارو نقد بر کتاب طب داخلی هاریسون

زیر نظر : دکتر محسن ناصری

گردآوری و تنظیم: متانت سیفایی و مجید مصطفوی

تعداد صفحات :282 صفحه

اندازه و نوع جلد: وزیری و شومیز

نوبت و سال چاپ : 1395 چاپ اول

قیمت:18000 تومان

Readmore..

مجموعه آثار دکتر سید جلال مصطفوی کاشانی جلد پنجم

مجموعه آثار دکتر سید جلال مصطفوی کاشانی جلد پنجم

زیر نظر: دکتر محسن ناصری

گردآوری و تنظیم:متانت سیفایی و مجید مصطفوی

تعداد صفحات :448 صفحه

اندازه و نوع جلد:وزیری و شومیز

نوبت سال چاپ: 1395،چاپ اول

قیمت:23000 تومان

Readmore..

شرح کتاب الفصول لابقراط

شرح کتاب الفصول لابقراط

مولف : لابن ابی صادق النیشابوری

تصحیح: دکتر محمد علی لسانی فشارکی

تعداد صفحات:  300 صفحه

انواع و نوع جلد: وزیری ، شومیز

نوبت وسال چاپ : 1394 چاپ اول

قیمت: 15000 تومان

Readmore..

مجموعه آثار دکتر سید جلال مصطفوی کاشانی جلد چهارم

مجموعه آثار دکتر سید جلال مصطفوی کاشانی جلد چهارم

 

زیر نظر: دکتر محسن ناصری

گرداوری و تنظیم: دکتر ناصر رضایی پور

دکتر حسین رضایی زاده

دکتر سمیه احمدی نیری

دکتر اکرم حاجی زمانی

مقدمه: دکتر محمد  مهدی اصفهانی

تعداد صفحات: 518 صفحه

اندازه و نوع جلد: وزیری ، شومیز

نوبت وسال چاپ : 1394 چاپ اول

قیمت : 25000 تومان

Readmore..

مصالح الابدان و الانفس

مصالح الابدان و الانفس

کتاب گرانقدر مصالح‌الابدان والانفس تألیف ابوزید احمدبن سهل بلخی حکیم شیعی، متکلّم، فیلسوف و دانشمند پرکار است که در این اثر به زیباترین و رساترین شکلی ضمن پرداختن به راهکارهای تأمین سلامت جسم، روان، جامعه و محیط زیست با تأکیدی ویژه و اختصاص سهمی شایسته به سلامت جان و روح پرداخته و پیوستگی و آمیختگی جسم و روح را در دوران حیات و تأثیر و تأثر این دو را از یکدیگر مورد بحث قرار داده و راهکارهای منطقی و دستورالعمل‌های مناسب و کارآزموده‌ای ارائه نموده است به‌گونه‌ای که به حق باید آن را به عنوان شاهکاری درخور ستودن به جهانیان معرفی نمود.

مولف: ابن زید احمد بن سهل البلخی

ترجمه: دکتر فاطمه ملایم

تعداد صفحات: 254 صفحه

اندازه و نوع جلد :وزیری ، شومیز

نوبت و سال چاپ : 1394 چاپ اول

قیمت: 16000 تومان

Readmore..

شرح الموجز فی الطب

شرح الموجز فی الطب

شرح الموجز هو شرح کتب نفیس بن عوض الکرماني علی "کتاب الموجز في‌الطبّ" تألیف علاءالدین ابوالحسن علي بن أبي الحزم القرشي الذي لقّب بابن نفیس، و هو یشتمل علی أربعة أجزاء. یعتبر هذا الکتاب تصحیحا للقسم الأول، أي: «کلیات» من الکتاب هذا. یفوق حجم الشرح النص أکثر بکثیر و قد کتب نفیس بن عوض في بعض الأحیان ذیل کلمة أو عبارة صغیرة إیضاحات مفصلة و مکملة تحتوي نکت بدیعة قلما توجد في کتاب. و تفید قراءة هذا الکتاب طلاب الطبّ القدیم و کذلک الذین یهتمّون باستیعاب أسس الطبّ القدیم و کلیاته.

مولف:لنفیس بن عوض کرمانی

تصحیح:  دکتر حسن میرصالحیان

تعداد صفحات:275 صفحه

اندازه نوع جلد: وزیری ،شومیز

نوبت و سال چاپ: 1394 چاپ اول

قیمت :16000 تومان

Readmore..

طب دارا

طب دارا

نسخه نفیس کتاب طب دارا به زبان فارسی در 200 برگ و به خط نستعلیق در سال 1237 هجری قمری نگاشته شده است و در عین اختصار جنبه‌های علمی و عملی طب را در بردارد. مؤلف در بخش حفظ‌الصحه و معالجات غیر از بیماری‌های چشم از کتاب خفی علایی اقتباس کرده و در بقیه مباحث از جمله امور طبیعیه، احکام نجومی در تدابیر، تفسره، بیماری‌های چشم و ادویه مرکبه و مفرده به نظر می‌رسد تالیفی مستقل باشد. وی با جستار در آثار پیشینیان مباحث را به گونه‌ای انتخاب کرده است که خلاصه‌ای جامع و مانع از تمامی علم طب در اختیار خواننده قرار می‌دهد. در انتهای آن نیز ترجمه‏ای از کتاب برءالساعه زکریای رازی وجود دارد که با توجه به ارائه بهترین درمان‌ها در کمترین زمان مورد علاقه اطباء است.گزیده ای از مقدمه استاد دکتر محمد مهدی اصفهانی کتاب حاضر،که اینک تدوینی نو از آن در پیش رو است اثري است در حد خود ارزشمند از حکیمی هوشمند به نام شیخ محمد خطیب که در مقدمۀ ادیبانۀ کتاب که با تعبیرات زیبائی از کاربرد اصطلاحات پزشکی و نام آثار برجسته پزشکی ایران آمیخته است به چگونگی شکل گیري اندیشه، گزینش مأخذ و بالاخره تألیف کتاب پرداخته است و به کاستی‌هاي علمی و ساده‌انگاري‌هاي معاصران خود در خدمت پزشکی گله‌مندانه اشاره دارد و شیوة نادرست برخی از آنان را به تیري در تاریکی افکندن تشبیه میکند.

مولف : شیخ محمد خطیب طبیب

مقدمه: دکتر محمد مهدی اصفهانی

تصحیح: دکتر مریم ایرانزاد اصل

دکتر نسرین بعیری

دکتر مهدی شعبانی

تعداد صفحات: 366 صفحه

اندازه و نوع جلد: قطع وزیری، شومیز

نوبت وسال چاپ : 1394 چاپ اول

قیمت : 18000 تومان

Readmore..

30 امین نمایشگاه بین المللی کتاب

30 امین نمایشگاه بین المللی کتاب

مقدم سبزتان را در سالن A3 راهرو 5 غرفه 26 گرامی می داریم

Readmore..

نسخ خطی

نسخ خطی

انتشارات طب سنتی ایران دارای مجموعه 2000 جلدی از نسخ خطی در زمینه طب سنتی می باشد.لیستی که در ادامه مطلب آورده شده است اسامی این کتب و مؤلفین این آثار می باشد.در صورت تمایل تهیه این کتب با شماره 09107956905 برای سفارش تماس حاصل فرمائید.

Readmore..

فروش نسخ خطی

نسخ خطی طب سنتی ایران

 

محبوبترین ها

کتاب نیر اعظم

کتاب نیر اعظم (6)

درباره كتاب نيّر اعظم

این کتاب که شامل یک مقدمه، دو تعلیم، و یک خاتمه است شامل موضوعات مهمی در شناخت نبض و انواع آن است که علیرغم نثر نسبتاً دشوارش، برای کسب اطلاعاتی موجز و در عین حال پربار درباره نبض بسیار راهگشاست.

هدف حكيم اعظم خان همانطور كه خود در مقدمه تصريح كرده از نگارش اين اثر چنين است:

«خواستم كه در آن رساله‌اي متضمّنِ فوايدي كه از آن اكثرِ كتبِ طبّيّه خالي است و سِيَّما از اقسامِ مركّباتِ غير مشهورة نبض و اسبابِ او -كه احدي از متقدّمينِ سلف و متأخّرينِ خلف مفصلاً به ذكر آن نپرداخته[اند]- بنويسم تا ساير اعزّه از مطالعة آن انتفاعِ كثير حاصل نمايند».

بنابراين، جاي شگفتي نيست اگر بخش عمده‌اي از اين كتاب بر اساس آثار پيش از خود نوشته شده باشد. تا آنجا كه خود حكيم اعظم خان اشاره كرده و تحقيق ما نيز آن را به روشني اثبات مي‌كند او در نگارش نير اعظم چند منبع مهم در اختيار داشته است. اين منابع عبارتند از: كتاب كامل ‌الصناعه، قانون بوعلي، شرح علامه شيرازي بر قانون، شرح قانون حكيم گيلاني، شرح قانون حكيم آملي، مفرح القلوب حكيم ارزاني، خلاصه الحكمه عقيلي خراساني، شرح موجز ابن حزم قرشي، شرح موجز اقسرايي، المأة ابوسهل مسيحي، جوامع اسكندرانيين جالينوس و ... .

پیش از اینها، درباره امکان نگارش نبض به زبان موسیقی با دوست گرامی جناب آقای باغبان گفتگوهایی داشتم. ایشان در طی چهار جلسه فشرده برای جمعی از پزشکان در محل موسسه طب و بهداشت اسلامی در این باره سخن گفت و راهی برای ثبت نبض به زبان موسیقی پیشنهاد کرد. مقدمه کوتاهی که ایشان در این باره در انتهای این سطور نگاشته‌اند، در حقیقت، نوعی تاسیس اصل و پیشنهاد الگویی ساده برای تحقیق در انواع نبض است که تقدیم علاقمندان می‌گردد.

اسماعیل ناظم

***

چهار سال پیش بود گویی، که شبی درباره امکان نگارش نبض با علائم موسیقی گفتگو کردیم. همان شب وعده‌ کردیم که من نبض بیاموزم و حکیم موسیقی؛ وعده‌ای که البته در دل همان شب ماند و عملی نشد. پس از گذشت سالها، با گروهی از پزشکان علاقمند به مبحث طب سنتی - که رشته تخصصی‌شان نیز همین بود- در طی چهار جلسه به بیان مباحث مشترک موسیقی و نبض پرداختیم و این بهانه‌ای شد تا آن وعده قدیمی اندکی عملی شود و این مقدمه برای کتاب نیّر اعظم فراهم آید.

چنانچه اطباء بزرگ بيان داشته‌اند موسیقی یکی از راه‌های آسان ثبت و درک احوالات نبض آدمی است. شیخ‌الرئیس در فن دوم كتاب قانون و در بحث نبض بر اين موضوع تاکید کرده و شارحين قانون –به ويژه علامه شيرازي در كتاب تحفه سعديه- در اين باره فراوان سخن گفته‌اند. شيخ مي‌نويسد:

دريايي از فرهنگ پر ماية ايران اسلامي در نسخه‎هاي خطي موج مي‎زند. اين نسخه‎ها، در حقيقت، كارنامة دانشمندان و نوابع بزرگ و هويت‎نامة ايرانيان است و بر هر نسلي واجب است كه اين ميراث پر ارج را پاس دارد و به منظور شناخت تاريخ و فرهنگ و ادب و سوابق علمي خود به احياء و بازسازي آنها اهتمام ورزد.

با همة كوشش‎هايي كه در سال‎هاي اخير براي شناسايي ذخاير مكتوب اين سرزمين و تحقيق و تتبّع در آنها انجام گرفته و با وجود صدها كتاب و رساله ارزشمندی که انتشار يافته، هنوز كار ناكرده بسيار است و هزاران كتاب و رسالة خطي در كتابخانه‎هاي داخل و خارج كشور منتشر نشده باقي مانده است. بسياري از متون نيز، اگرچه بارها به طبع رسيده‌اند، منطبق با روشي علمي تحقیق نشده‌اند و، از این رو، به تحقيق و تصحيح مجدّد نياز دارند. از طرفي، متون علمي‌ای كه سال‎ها از تالیف آنها گذشته است به دو مشكل بزرگ گرفتارند: اول اینکه این کتب در كشور هيچ جايگاه علمي و رسمي‌ای ندارند؛ و دوم اینکه تعداد افرادي كه به اين علوم مسلّط باشند آن قدر كم‌اند که «النادر كالمعدوم».

شيوه تصحيح اين اثر

روال عمومی و درست در تحقیق و تصحیح این متون، شناخت نسخه‌ها و

ارزش‌گذاری آنها و سپس تصحيح علمی و انتقادی با توجه به نسخه بدل‎های موجود است. متاسفانه، فهرستهاي موجود نسخ خطي هيچ نسخه‌اي از اين كتاب ثبت نكرده‌اند و تنها نسخه موجود آن نسخه چاپ سنگي دهلی است كه كتابفروشي سلطاني قم نيز آن را در سال 1382 و در 88 صفحه افست كرده است.[1] بنابر اين، تصحيح اين متن بر اساس عرض چند نسخه به هم يا به محوريت نسخه اساس ناممكن بود. ناچار، تصحيح متن نسخه چاپ سنگي به شيوه قياسي در دستور كار قرار گرفت.

براي رسيدن به نتيجه مطلوب در تصحيح، منابعي كه حكيم اعظم خان از آنها در كتاب خود نام برده بود بررسي شد تا ميزان بهره گيري او از اين كتابها معلوم شود و متن كتاب با متون اين كتب مقابله گردد. با اينكه اين نوع تصحيح بسيار ارزشمند است، مستلزم صرف وقت و حوصله بسيار است، ضمن اينكه اغلب اين كتب نيز فاقد متن تصحيح شده بودند. ناچار، مقابله هر فراز از اين كتاب با نسخ متعددي از كتب گوناگون همراه شد. براي مثال، در مراجعه به كتاب قانون از دو نسخه چاپ بيروت و نسخه سنگي چاپ تهران و گاهي نسخه خطي مدرسه فيضيه قم استفاده شد و در مراجعه به تحفه سعديه از سه نسخه خطي استفاده شد و قس علي هذا. براي نمونه، براي تصحيح اين فراز كتاب نيّر به منابع آن بدين صورت مراجعه شد:

«بدان‏ كه نبضه عبارت است از مجموعِ آنچه يافته شود در مدّتِ ارجاع اوّلِ حركت به سوي مثل او. و آن از نبض به منزلة فرد و شخص است از نوع. و هر نبضه مركب است از دو حركت و دو سكون. زيرا كه هر نبض مركّب از حركتِ انبساط و حركتِ انقباض است و در ميانِ دو حركتِ متضادّه از وقوعِ سكونْ چاره نيست؛ بنا بر مستحيل بودن اتصال حركتي به حركت ديگر بعد از آن‏كه حاصل شود مسافتِ حركتِ اوّل را نهايت و طرف بالفعل».

شرح حكيم گيلاني، نسخه چاپ سنگي هند، ص 124:

«واراد بالنبضة المركّبة مجموع ما يوجد في مدّة يرجع فيها اوّل حركة الي مثله، وهي من النبض كالفرد من النوع».

شرح حكيم آملي، نسخه چاپ سنگي هند، ص 125: «بانّ النبضة منزلة الشخص من النوع».

القانون في الطب، ج 1، ص 123: «إنّ كلّ نبضة فهي مركبة من حركتين وسكونين، لأنّ كلّ نبض (نسخة طهران: نبضة) مركّب من انبساط وانقباض ثم (نسخة طهران: كان-اضيفت) لابدّ من تخلل السكون بين كلّ حركتين متضادتين لاستحالة اتصال الحركة بحركة (نسخة طهران: بالحركة مع حركة) أخرى بعد أن يحصل لمسافتها نهاية وطرف بالفعل».

بدين ترتيب، در تصحيح آن بخش از كتاب كه از كتب ديگران برداشت شده بود متن اثر با منابع اصلي مقابله شد و هر جا نقص يا اشتباهي رخ داده بود به صورت قياسي تصحيح شد. حجم زياد مستنداتي كه از اين راه در پانويس كتاب گرد آمده بود سبب چشم پوشي از همه آنها – الاّ ما خرج بالدليل- شد؛ زيرا حجم كتاب به چند برابر حجم فعلي مي‌رسيد، ضمن اينكه با گرد آمدن مجموعه آثار طبي در موضوع نبض ديگر نياز چنداني بدين كار احساس نمي‌شد.

از ديگر موضوعات مربوط به تصحيح متن، به ويژه در بيان اسباب هر نوع نبض يا نبض بيماريها، سنجش صحت اطلاعات وارده با قواعد و اصول اين علم بود، ضمن اينكه در بيماريها به شرح مبسوط آنها در ساير كتب طبي نيز مراجعه شد.

با اين همه، چون مبحث نبض بسيار دقيق است تا جايي كه امكان داشت سعي شد کمترين احتمالها نيز در تغيير متن در نظر گرفته شود و هر نوع تغييري در متن با علامت [ ] مجزا شود يا در پانويس ضبط گردد تا از كار سليقه‎اي و دخالت هر نوع برداشت شخصي پرهيز شود.

براي مزيد اطلاع خوانندگان گرامي، گاه معناي واژه يا عبارتي در پانويس آورده شده و در برخي موارد توضيحاتي بر آن افزوده شده است. در انتها نيز واژه نامه مبسوطي قرار داده شده تا مشكلي در اين باب وجود نداشته باشد.

همچنين، به سبب صعوبت نثر کتاب و انشاء خاص آن، به منظور ساده‌تر شدن مطالعه و فهم مطالب متن اثر تقطیع شده و پاراگراف بندی تازه‌ای یافته است. بدين منظور، با استفاده از تیتر بندیها، تو رفتگیهاي سطور، تغيير شكل و اندازه قلم، و قرار دادن علائمي چون ستاره، دایره توپر، و لوزي در ابتدا يا ميان سطرها مطالب مختلف از هم تفكيك شد، اما در عين حال، ربط منطقی آنها به صورت بصری قابل ملاحظه و پیگیری است. از اين رو، لازم است بيان شود كه:

  • ستاره‌هاي ميان متن (*) براي جدا ساختن بخشهايي از متن كه مستقل از هم بودند و در عين حال با واو عطف به هم مربوط شده بودند استفاده شده است. براي نمونه، در ذكر اسباب هر نبض اين علامت به چشم مي‌خورد. اين علامت بدين سبب به كار گرفته شد كه استفاده از علائم ويرايشي مالوف (ويرگول يا نقطه ويرگول) مانع تداخل اين اسباب در هم نمي‌شد و گاه خود موهم اشتباهي در فهم متن بود. نمونه:

سبب او وجود قوّت است * و عدم حاجت كثير (به واسطة اتمام او به عِظَم و استغنا از سرعت و تواتر).

در اينجا، عبارت «به واسطه اتمام او...» مربوط به عدم كثرت حاجت است، نه علت هر دو سبب گفته شده. لذا با ستاره اين عناوين از هم جدا شده است. البته، در موارد غير ضروري از اين كار پرهيز كرده‌ايم.

  • لوزي‌هاي آغازين سطر مربوط به نبض اعراض يا امراض است تا يافتن آنها براي خوانندگان راحت‌تر باشد. مثل:

¯   و بدانند كه در مزاج حارّ - كه حرارتش يا بنا بر وفور حرارت غريزي و روح حيواني و [وفور] دم[2] بود و يا به واسطة كثرت حرارت عنصرية مزاجيه- [خواه] عارضي [و] خواه جبلّي باشد- حاجت به ترويح شديد بود. پس:

-      با وجود آن، اگر قوّه و آلت مساعدت كند، نبض عظيم باشد؛ چنانچه در مزاج دموي * و حُماي يوم غضبي * و [حُماي يوم] فرحي * و [حماي] سونوخس[3]* و حُدبة ورمي [است].

-      و اگر قوّه قوي و آلت صلب بود، نبضْ صغيرِ سريعِ متواتر باشد.

-      و اگر آلت لين و قوّه ضعيف بود، نبض صغيرِ بطيء متواتر باشد.

-      و اگر قوّه از غايت ضعف به درجة سقوط رسد، تواتر به تفاوت مبدّل گردد و نبض صغير بطيء متفاوت باشد.

  • خطهاي تيره سر سطرها (-) به علاوه فرورفتگي بيشتر آنها (مانند مثال بالا) دلالت بر زيرمجموعه بودن مباحث مطروحه دارند و اغلب در تحليل اسباب به كار رفته‌اند. مثال ديگر:

سبب اينْ ضعف قوّه و زيادتي حرارت است. چه:

-      اگر قوّه ضعيف نبودي، عِظَم و سرعت احداث نمودي، نه صِغَر و تواتر.

-      و در صورت قلّت حرارت، وجود تواتر امكان ندارد[4]، لضرورة الحاجة فيه.

-      و در حالت انضغاط و صلابتْ بي ‏سرعت و صلابت نباشد.

پس، اين نوعْ از ضعفِِ نبض خالي نبود.

در خواندن كتاب بايد توجه داشت كه اين علائم را نبايد نوعي پاراگراف بندي محسوب كرد تا بدان سبب يكپارچگي متن آسيب ببيند، بلكه بايد متن را بدون در نظر گرفتن اين علائم خواند.

  • هر جا واژه يا عبارتي نيز مهم بوده و قصد توجه دادن بدانها داشته‌ايم قلم متن سياه شده است. به ويژه در بيان اسباب نبضهاي مركب.
  • تصرف در تيترهاي كتاب نيز به جهت سهولت استفاده بوده است، زيرا اين كتاب در حقيقت فاقد تيتر است.
  • دايره توپر نيز براي جدا كردن قسيم‌ها يا انواع مختلف از هم بوده‌اند. همانگونه كه در اين سطور شاهد آن هستيد.
  • در ويرايش متن اثر، در استفاده از علائم سجاوندی افراط نشده است و در بسیاری از موارد از علامت «ساکن» استفاده شده است تا خوانندگان واژه‌های پشت هم را به صورت ترکیب اضافی یا وصفی نخوانند يا بر اثر زياد شدن ويرگول در فهم متن دچار اشتباه نشوند.
  • به منظور كمك به خوانندگان گرامي تصاوير و جدولهايي در ميانه كتاب آورده شده كه متعلق به كتاب اصلي نيستند.
  • املای برخی کلمات نیز مطابق رسم الخط امروز تغییر یافته است. از جمله:

 

آلة: آلت

قوة: قوه و قوت.

بطوي: بطوء

بطي: بطيء

بطو: بطوء

قوي: قوا

نه بندد: نبندد

دوست: دو است

ست: است

فتره: فترت

دفعةً: دفعتاً

حقيقتهً: حقيقتاًً

عنقريب: عن‎قريب

غائي: غايي

شرائط: شرايط

استواء: استوا

سائر: ساير

شرايين: شرائين

فوائد: فوايد

استلقاء: استلقا

زائل: زايل

ردي: ردئ

ثنائي: ثنايي

اعطاءِ: اعطاي

خلاي: خلاء

شي: شيئ- شيء

و...

 

.

 

  • بايد توجه داشت كه در متن اصلی واژه‌های «قوه» و «قوت» به صورت «قوت» نوشته شده است. در بسياري از موارد که مراد نویسنده از قوه قوت بوده این اصلاح صورت گرفته است، اما در برخی موارد که هر دو معنا صحیح به نظر می‌آمده قوه به حالت خویش است و خواننده خود باید به این حالت دو وجهي توجه داشته باشد.
  • از ديگر تصرفات موجود در متن، به تبديل اعداد از شكل حروفي به عددي بايد اشاره كرد.

امیدوارم انتشار این کتاب ارزشمند و گشایش این راه نو مقدمه‌ای باشد برای تحقیق و تدقیق بیشتر در این علم فراموش شده و انگیزه‌ای باشد برای مطالعات عمیق علمی در این باب.

در انتها، بر خود لازم می‌دانم از همه عزیزانی که در تصحیح و نشر این اثر یاری‌ام رساندند:

  • آقايان امين صبور و روح الله اكسيري كه در مقابله اثر با نسخه اصلي و آماده ساختن تصاوير آن ياري رساندند
  • و جناب آقاي باغبان كه با دقّت و سعي وافر و نكته‌سنجي آن را ويراستند سپاسگزاری کنم. توفیقات روزافزون همگی‌ عزیزان را از خدای بزرگ مسئلت می‌کنم. /والحمد لله/.

اسماعیل ناظم

قم، مرداد ماه یکهزار و سیصد و هشتاد و هفت

 


[1]. نكته‌اي كه درباره چاپ سنگي اين اثر در دهلي بايد بدان توجه داشت اين است كه در صفحه نخست كتاب تاريخ 1271 درج شده است، حال آنكه اين به تصريح حكيم اعظم خان تاريخ اختتام نگارش كتاب است. شاهد مطلب آنكه در انتهاي نسخه اصل اين ماده تاريخ آمده است: «خزينه نبض طبع شد» كه مصادف با 1909 ميلادي است و در افست ايران اين قسمت حذف شده است.

[2]. (در نسخه): دوم.

[3]. (در نسخه): سولوخس.

[4]. (در نسخه): ندارد و.

نبض یکی از راه‌های شناخت حالات درونی بدن و تشخیص بیماریهاست. کهن‌ترین متن موجود درباره نبض به جالینوس منسوب است، هر چند مسلم است که جالینوس یا دیگر یونانیان مبدأ پیدایش علم شناخت نبض نبوده‌اند.

امروزه سندی در دست نیست تا خاستگاه اصلی این علم را روشن سازد. تا آنجا كه تحقيقات نشان مي‌دهد تاریخچه نبض در چین به زمانی بس دور بر می‌گردد، اما نمی‌توان معین کرد که آیا منشأ این علم در هر دو مکان یکی بوده یا یکی از دیگری اقتباس کرده است.

در جهان قدیم، در تمدنهای چین، هند، ایران، و یونان از نبض استفاده می‌شده است. نبض در ایران و یونان تقریباً یکی است و نبض چینی و هندی بسیار به هم نزدیک است. بنابراین، اگر مکتب ایران و یونان را یکی و مکتب هند و چین را یکی فرض کنیم، مي‌توان گفت به طور کلی، دو مکتب نبض در دنیای قدیم وجود داشته است.

چگونگی ارتباط این دو مکتب در ازمنه باستانی آشکار نیست. از سفر برزویه طبیب از سمت ایران به هند و چین برای دستیابی به اطلاعات پزشکی نیز چیز زیادی در دست نیست و صحبتی از نبض آن دیار نشده است. اما از سده‌های بعد از اسلام کتاب ارزشمندی به نام طب اهل ختا به جا مانده است. نویسنده مطالب زیادی درباره نبض در مکتب چین ثبت کرده است. هر چند این مطالب با الفاظی غامض و نامفهوم عجین شده است، اما این از ارزش کتاب چیزی نمی‌کاهد و نشان از همت والای ایرانیان در کسب علوم دارد.

از کتاب طب اهل ختا که بگذریم، مطلب عمده‌ای درباره نبض آن مکتب در کتب طب سنتی - چه فارسی و چه عربی- یافت نمی‌شود. شاید بتوان گفت تا چند دهه گذشته این کتاب تنها کتابی بود که اطلاعاتی درباره طب و نبض چین به دست می‌داد تا اینکه تعدادی از کتب ایورودیک و چینی به فارسی ترجمه شد.

بعد از کتاب تعلیم النبض جالینوس و ترجمه آن به عربی توسط حنین ابن اسحاق بسط و گسترش این علم ادامه پیدا کرد. ابن سینا در کتاب قانون مبحث جداگانه‌ای در مورد نبض دارد و همچنین علی بن عباس در کتاب کامل الصناعه.

هرچند پیشرفت این علم به کندی صورت گرفته است، نباید از نظر دور داشت که ایرانیان بیشترین سهم را در این پیشرفت داشته‌اند. شروحی که بر کتاب قانون نگاشته شده – مانند شرح حكيم علی گیلانی و کتاب تحفه سعدیه نوشته قطب الدین شیرازی- به شرح و بسط مبحث نبض نیز پرداخته‌اند. در كنار اينها، کتاب ذخیره خوارزمشاهي را نیز می‌توان نام برد.

همزمان با شروع دوران رکود طب در کشورهای اسلامی این فن نیز به رکود کشیده شد، اما با شروع دوران صفویه و مهاجرت ایرانیان به هند دوران رکود به سر آمد و شخصیت‌هایی همچون حكيم عقیلی با خلق اثری چون خلاصة الحکمه تحولی در علم طب پدید آوردند. در این دوران، می‌توان به کتاب نبض اکبری نیز اشاره کرد، اما بی‌تردید حکیم اعظم خان سیستانی با نوشتن کتاب نیر اعظم در سال 1271 هجري مفصل‌ترین کتاب نبض را در دوران خود به جا گذاشته است.

در آغاز، ضروري است درباره شرح حال و آثار نویسنده بزرگ اين كتاب سخني گفته آيد. در اين باب، در مقدمه کتاب اکسير اعظم (به زبان اردو) امده است:

وطن اصليِ فاضلْ ‌مؤلف نيّر اعظم، حكيم محمد اعظم خان، سيستان خراسان بود. جد اعلاي وي حكيم محمد كاظم خان از خراسان به كابلِ افغانستان هجرت كرده بود. [وي دو فرزند به نام‎هاي حكيم محمد اسماعيل خان و رضي خان داشت].

فرزند وي، حكيم محمد اسماعيل خان، به سبب شهرتش طبيب خاص احمد شاه ابدالي شد و تا آخر عمر همانجا بود و در كابل درگذشت. فرزند ديگر وي، رضي خان، خيلي شجاع بود و به همين خاطر در ارتش ابدالي مقام ويژه‎اي داشت. رضي خان هميشه در جنگ‎هاي افغانستان با هندوستان با احمدشاه ابدال همراه بود. وي در مقابل قوم «مرهت» در جنگ‎هاي «سرهند» و «پان بت» شجاعت بسیاری از خود نشان داد. به همين سبب، نواب فيض الله خان، والي راهپور، با اجازه احمد شاه ابدالي، رضي خان را نزد خود در رامپور نگاه داشت تا برای هميشه از حملات «مرهتوها» در امان باشد. وي همچنان در رامپور ماند تا اين‎كه در جنگ منطقه «دوجوركي» شهيد شد.

فرزند رضي خان، حكيم شاه‌اعظم خان، در رامپور حكيمي معروف بود و وي را «هزنس الحكماء» خطاب مي‎كردند. حكيم محمد اعظم خان، مشهور به ناظم جهان، فرزند همين شاه‌اعظم خان است. او به هنگام رحلت پدر تنها 16 سال داشت.

وی پس از گذراندن تحصيلات مقدماتي (صرف، نحو، منطق، و فارسي) نزد علماي مشهور آن زمان، به علم طب علاقمند شد و طب را نزد حكيم نور الاسلام فرا گرفت. حكيم نور الاسلام، شاگرد استاد حكيم اسد علي و ايشان نيز شاگرد استاد ميرهاشم، ملقب به حكیم معتمد الملوك سيد علوي خان، بود.

حكیم اعظم در 22 سالگي تحصيلات طب را به اتمام رساند و از آن پس تا پايان عمر بدین خدمت مشغول بود. خدمات شايان وي به علم پزشكي تا حدي است كه در ميان متأخران كمتر كسي مانند او يافت مي‎شود.

او پس از تكميل تحصيلات خود در سال 1250ق رامپور را ترك كرد و به «بهوپال» هجرت نمود و در آنجا با نواب جهانگير محمد خان وابستگي و الفتي به هم زد. نواب جهانگير وي را در سال 1252ق به عنوان «ناظم جهان» ملقب ساخت.

وي، پس از درگذشت نواب جهانگير، از بهوپال به «مالوه» رفت و در آنجا با مهاراجه تكوجي راؤيگر آشنا شد و به لقب «مسيح مالوه» شهرت پيدا كرد و در همانجا به سال 1320ق مطابق با 1902 م درگذشت.

دربارة سالهای عمر وي اختلاف است: برخي عمر وي را 130 سال بيان كرده‎اند، ولي از بيان خواهرزادة ايشان، حكيم نجم الغني، استفاده مي‎شود كه محمد اعظم خان هنگامي كه در سال 1250ق از رامپور به بهوپال آمده  23 ساله بوده و در تاريخ 4 محرم 1300ق درگذشته است. در اين صورت، عمر وي 73 سال مي‎شود.

در شرح حال  ديگري از زندگی این طبيب نامدار آمده است:

مقدمه: در بيان بعض فوايد متعلّقة نبض كه مشتمل بر چند فايده است/ 3

فايده:‌ در سبب اختيار كردن اطبّاء مر عرق ساعد را بنا بر ملاحظة نبض/ 7

فايده: در شرايط صحّت استدلال به نبض/ 9

  • [شرط] اول/ 9  [شرط] دوم/ 11  [شرط] سوم/ 11  [شرط] چهارم/ 11  [شرط] پنجم/12  [شرط] ششم/ 12  [شرط] هفتم/ 13  [شرط] هشتم/ 13  [شرط] نهم/ 13  [شرط] دهم/ 13  [شرط] يازدهم/ 13  [شرط] دوازدهم/ 14  [شرط] سيزدهم/ 14  [شرط] چهاردهم/ 15  [شرط] پانزدهم/ 16  [شرط شانزدهم]/ 17
  • [مبدأ و منتهي]/ 23  [موضع]/ 23  [فاعل]/ 24  [مقوله]/ 25  [غايت]/ 26
  • بدان‏ كه.../ 33
  • انتباه/ 38
  • اوّل، قوي 47  دوم، ضعيف 49  سوم، معتدل بينهما 51
  • اوّل، سريع/ 52  دوم، بطیء/ 55  سوم، معتدل بينهما/ 57
  • اوّل، لين/ 58  دوم، صلب/ 59  سوم، معتدل بينهما/ 61
  • اوّل، ممتلي/ 62  [اختلاف در اسباب نبض ممتلي]/ 63  دوم، خالي/ 64  سوم، معتدل بينهما/ 65
  • اوّل، متواتر/ 68  دوم، متفاوت/ 70  سوم، معتدل ميان هر دو/ 71
  • يكي آن‏كه به اعتبار نبضات متعدّده بود در امور خمسه/ 72  دوم آن‏كه به اعتبار اجزاي نبضه بود/ 73  سوم آن‏كه به اعتبار جزو واحد از اجزاي نبضه بود/ 73
  • نبض مُنتظَم/ 80  مُنتظَم علي‏الاطلاق/ 80  مُنتظَم مدوّر/ 80  نبض غير منتظم/ 81
  • جَيّد الوزن/ 83  ردئ الوزن/ 83
  • مقاله اول  در بيان اقسام نبض مركب حسب تركيب ثنايي و ثلاثي و رباعي و خماسي و سداسي/ 87
  • 1. نبض عظيم و قوي/ 90  2. نبض عظيم و ضعيف/ 92  3. نبض صغير و قوي/ 92  4. نبض صغير و ضعيف/ 93
  • 1. نبض عظيم و سريع/ 96  2. نبض عظيم و بطیء/ 97  3. نبض صغير و سريع/ 97  4. نبض صغير و بطيء
  • 1. نبض عظيم و متواتر/ 100  2. نبض عظيم و متفاوت/ 100  3. نبض صغير و متواتر/ 101  4. صغير و متفاوت/ 101
  • 1. عظيم و صلب/103  2. نبض عظيم و لين/ 103  3. نبض صغير و صلب/ 104  4. نبض صغير و لين/ 105
  • 1. نبض عظيم و ممتلي/ 106  2. نبض عظيم و خالي/ 106  3. نبض صغير و ممتلي/ 107  4. نبض صغير و خالي/ 107
  • 1. نبض قوي و سريع/ 108  2. نبض قوي و بطيء/ 108  3. نبض ضعيف و سريع/ 109  4. نبض ضعيف و بطيء/ 109  قسم هفتم: در انواع نبض مركب ثنايي به اعتبار قوّت و ضعف و تواتر و تفاوت/ 110
    1. نبض قوي و متواتر/ 110  2. نبض قوي و متفاوت/ 111  3. نبض ضعيف و متواتر/ 111  4. نبض ضعيف و متفاوت/ 111
  • 1. نبض قوي و صلب/ 112  2. نبض قوي و لين/ 112  3. نبض ضعيف و صلب/ 113  4. نبض ضعيف و لين/ 113
  • 1. نبض قوي و ممتلي/ 114  2. نبض قوي و خالي/ 114  3. نبض ضعيف و ممتلي/ 114  4. نبض ضعيف و خالي/ 114
  • 1. نبض سريع و متواتر/ 115  2. نبض سريع و متفاوت/ 116  3. نبض بطيء و متواتر/ 116  4. نبض بطيء و متفاوت/ 117
  • 1. نبض سريع و صلب/ 118  2. نبض سريع و لين/ 118  3. نبض بطيء و صلب/ 119  4. نبض بطيء و لين/ 119
  • 1. نبض سريع و ممتلي/ 120  2. نبض سريع و خالي/ 120  3. نبض بطيء و ممتلي/ 120  4. نبض بطيء و خالي/ 121
  • 1. نبض متواتر و صلب/ 122  2. نبض متواتر و لين/ 123  3. نبض متفاوت و صلب/ 123  4. نبض متفاوت و لين/ 123
  • 1. نبض متواتر و ممتلي/ 124  2. نبض متواتر و خالي/ 124  3. نبض متفاوت و ممتلي/ 124  4. نبض متفاوت و خالي/ 124
  • 1. نبض صلب و ممتلي/ 125  2. نبض صلب و خالي/ 125  3. نبض لين و ممتلي/ 125  4. نبض لين و خالي/ 126
  • 1. نبض عظيم و قوي و سريع/ 128  2. نبض عظيم و قوي و بطيء/ 129  3. نبض عظيم و ضعيف و سريع/ 129  4. نبض عظيم و ضعيف و بطيء/ 129  5. نبض صغير و قوي و سريع/ 129  6. نبض صغير و قوي و بطيء/ 130  7. نبض صغير و ضعيف و سريع/ 130  8. نبض صغیر و ضعيف و بطيء/ 130
  • 1. نبض عظيم و قوي و متواتر/ 132  2. نبض عظيم و قوي و متفاوت/132  3. نبض عظيم و ضعيف و متواتر/ 133  4. نبض عظيم و ضعيف و متفاوت/ 133  5. نبض صغير و قوي و متواتر/ 133  6. نبض صغير و قوي و متفاوت/ 133  7. نبض صغير و ضعيف و متواتر/ 133  8. نبض صغير و ضعيف و متفاوت/ 134
  • 1. نبض عظيم و قوي و صلب/ 136  2. نبض عظيم و قوي و لين/ 136  3. نبض عظيم و ضعيف و صلب/ 137  4. نبض عظيم و ضعيف و لين/137  5 . نبض صغير و قوي و صلب/137  6 . نبض صغير و قوي و لين/ 138  7. نبض صغير و ضعيف و صلب/ 138  8 . نبض صغير و ضعيف و لين/ 138
  • 1. نبض عظيم و قوي و ممتلي/ 139  2. نبض عظيم و قوي و خالي/ 139  3. نبض عظيم و ضعيف و ممتلي/ 139  4. نبض عظيم و ضعيف و خالي/ 139  5 . نبض صغير و قوي و ممتلي/ 139  6. نبض صغير و قوي و خالي/ 140  7. نبض صغير و ضعيف و ممتلي/ 140  8. نبض صغير و ضعيف و خالي/ 140
  • 1. نبض عظيم و سريع و متواتر/ 141  2. نبض عظيم و سريع و متفاوت/143  3. نبض عظيم و بطيء و متواتر/ 143  4. نبض عظيم و بطيء و متفاوت/ 144  5. نبض صغير و سريع و متواتر/ 144  6. نبض صغير و سريع و متفاوت/ 144  7. نبض صغير و بطيء و متواتر/ 144  8. نبض صغير و بطيء و متفاوت/ 144
  • 1. نبض عظيم و سريع و صلب/ 146  2. نبض عظيم و سريع و لين/ 146  3. نبض عظيم و بطيء و صلب/ 146  4. نبض عظيم و بطيء و لين/146  5. نبض صغير و سريع و صلب/147  6. نبض صغير و سريع و لين/ 147  7. نبض صغير و بطيء و صلب/ 147  8. نبض صغير و بطيء و لين/ 148
  • 1. نبض عظيم و سريع و ممتلي/ 149  2. نبض عظيم و سريع و خالي/149  3. نبض عظيم و بطيء و ممتلي/ 149  4. نبض عظيم و بطيء و خالي/ 149  5. نبض صغير و سريع و ممتلي/150  6. نبض صغير و سريع و خالي/ 150  7. نبض صغير و بطيء و ممتلي/ 150
    8. نبض صغير و بطيء خالي/ 150
  • 1. نبض عظيم و متواتر و صلب/ 151  2. نبض عظيم و متواتر و لين/ 151  3. نبض عظيم و متفاوت و صلب/ 151  4. نبض عظيم و متفاوت و لين/ 152  5. نبض صغير و متواتر و صلب/ 152  6. نبض صغير و متواتر و لين/ 152  7. نبض صغير و متفاوت و صلب/ 152  8. نبض صغير و متفاوت و لين/ 153
  • 1. نبض عظيم و متواتر و ممتلي/ 154  2. نبض عظيم و متواتر و خالي/154  3. نبض عظيم و متفاوت و ممتلي/ 154  4. نبض عظيم و متفاوت و خالي/ 154  5. نبض صغير و متواتر و ممتلي/ 154  6. نبض صغير و متواتر و خالي/ 155  7. نبض صغير و متفاوت و ممتلي/ 155  8. نبض صغير و متفاوت و خالي/ 155
  • 1. نبض عظيم و صلب و ممتلي/ 156  2. نبض عظيم و صلب و خالي/156  3. نبض عظيم و لين و ممتلي/ 156  4. نبض عظيم و لين و خالي/ 156  5. نبض صغير و صلب و ممتلي/156  6. نبض صغير و صلب و خالي/ 157  7. نبض صغير و لين و ممتلي/ 157
    8. نبض صغير و لين و خالي/ 157
  • 1. نبض قوي و سريع و متواتر/ 158  2. نبض قوي و سريع و متفاوت/158  3. نبض قوي و بطيء و متواتر/ 159  4. نبض قوي و بطيء و متفاوت/ 159  5. نبض ضعيف و سريع و متواتر/ 159  6. نبض ضعيف و سريع و متفاوت/ 159  7. نبض ضعيف و بطيء و متواتر/159  8. نبض ضعيف و بطيء و متفاوت/ 160
  • 1. نبض قوي و سريع و صلب/ 161  2. نبض قوي و سريع و لين/ 161  3. نبض قوي و بطيء و صلب/ 161  4. نبض قوي و بطيء و لين/ 162  5. نبض ضعيف و سريع و صلب/162  6. نبض ضعيف و سريع و لين/162  7. نبض ضعيف و بطيء و صلب/ 162  8. نبض ضعيف و بطيء و لين/ 162
  • 1. نبض قوي و سريع و ممتلي/ 163  2. نبض قوي و سريع و خالي/ 163  3. نبض قوي و بطيء و ممتلي/ 163  4. نبض قوي و بطيء و خالي/163  5. نبض ضعيف و سريع و ممتلي/163  6. نبض ضعيف و سريع و خالي/ 163  7. نبض ضعيف و بطيء و ممتلي/ 164  8. نبض ضعيف و بطيء و خالي/ 164
  • 1. نبض قوي و متواتر و صلب/ 165  2. نبض قوي و متواتر و لين/ 165  3. نبض قوي و متفاوت و صلب/ 166  4. نبض قوي و متفاوت و لين/166   5. نبض ضعيف و متواتر و صلب/ 166   6. نبض ضعيف و متواتر و لين/ 166   7. نبض ضعيف و متفاوت و صلب/166   8. نبض ضعيف و متفاوت و لين/ 166
  • 1. نبض قوي و متواتر و ممتلي/ 168   2. نبض قوي و متواتر و خالي/168   3. نبض قوي و متفاوت و ممتلي/ 168   4. نبض قوي و متفاوت و خالي/ 168   5. نبض ضعيف و متواتر و ممتلي/ 169
    6. نبض ضعيف و متواتر و خالي/ 169   7. نبض ضعيف و متفاوت و ممتلي/169   8. نبض ضعيف و متفاوت و خالي/ 169
  • 1. نبض قوي و صلب و ممتلي/ 170   2. نبض قوي و صلب و خالي/170   3. نبض قوي و لين و ممتلي/ 170   4. نبض قوي و لين و خالي/ 170   5. نبض ضعيف و صلب و ممتلي/170   6. نبض ضعيف و صلب و خالي/ 170   7. نبض ضعيف و لين و ممتلي/ 171   8. نبض ضعيف و لين و خالي/ 171
  • 1. نبض سريع و متواتر و صلب/ 172   2. نبض سريع و متواتر و لين/174   3. نبض سريع و متفاوت و صلب/ 174   4. نبض سريع و متفاوت و لين/ 174   5. نبض بطيء و متواتر و صلب/ 174   6. نبض بطيء و متواتر و لين/ 174   7. نبض بطيء و متفاوت و صلب/ 174   8. نبض بطيء و متفاوت و لين/ 175
  • 1. نبض سريع و متواتر و ممتلي/ 176   2. نبض سريع و متواتر و خالي/176   3. نبض سريع و متفاوت و ممتلي/ 176   4. نبض سريع و متفاوت و خالي/ 177   5. نبض بطيء و متواتر و ممتلي/ 177   6. نبض بطيء و متواتر و خالي/ 177   7. نبض بطيء و متفاوت و ممتلي/ 177   8. نبض بطيء و متفاوت و خالي/ 177
  • 1. نبض سريع و صلب و ممتلي/ 178   2. نبض سريع و صلب و خالي/178   3. نبض سريع و لين و ممتلي/ 178   4. نبض سريع و لين و خالي/ 178  5. نبض بطيء و صلب و ممتلي/ 178   6. نبض بطيء و صلب و خالي/ 178   7. نبض بطيء و لين و ممتلي/ 179  8. نبض بطيء و لين و خالي/ 179
  • 1. نبض متواتر و صلب و ممتلي/ 180   2. نبض متواتر و صلب و خالي/180   3. نبض متواتر و لين و ممتلي/ 180   4. نبض متواتر و لين و خالي/ 181  5. نبض متفاوت و صلب و ممتلي/ 181   6. نبض متفاوت و صلب و خالي/ 181   7. نبض متفاوت و لين و ممتلي/181   8. نبض متفاوت و لين و خالي/ 181
  • 1. نبض عظيم و قوي و سريع و متواتر/ 184   2. نبض عظيم و قوي و سريع و متفاوت/ 186   3. نبض عظيم و قوي و بطيء و متواتر/ 186   4. نبض عظيم و قوي و بطيء و متفاوت/186   5. نبض عظيم و ضعيف و سريع و متواتر/ 187   6. نبض عظيم و ضعيف و سريع و متفاوت/ 187   7. نبض عظيم و ضعيف و بطيء و متواتر/ 187   8. نبض عظيم و ضعيف و بطيء و متفاوت/ 188   9. نبض صغير و قوي و سريع و متواتر/ 188   10. نبض صغير و قوي و سريع و متفاوت/ 188   11. نبض صغير و قوي و بطيء و متواتر/ 188  12. نبض صغير و قوي و بطيء و متفاوت/ 188   13. نبض صغير و ضعيف و سريع و متواتر/189   14. نبض صغير و ضعيف و سريع و متفاوت/ 190   15. نبض صغير و ضعيف و بطيء و متواتر/ 191   16. نبض صغير و ضعيف و بطيء و متفاوت/ 191
  • 1. نبض عظيم و قوي و سريع و صلب/ 195   2. نبض عظيم و قوي و سريع و لين/ 195   3. نبض عظيم و قوي و بطيء و صلب/ 196
    4. نبض عظيم و قوي و بطيء و لين/ 196   5. نبض عظيم و ضعيف و سريع و صلب/ 196   6. نبض عظيم و ضعيف و سريع و لين/ 196
    7. نبض عظيم و ضعيف و بطيء و صلب/ 196   8. نبض عظيم و ضعيف و بطيء و لين/196   9. نبض صغير و قوي و سريع و صلب/ 196
    10. نبض صغير و قوي و سريع و لين/ 196   11. نبض صغير و قوي و بطيء و صلب/ 197   12. نبض صغير و قوي و بطيء و لين/ 197
    13. نبض صغير و ضعيف و سريع و صلب/ 197   14. نبض صغير و ضعيف و سريع و لين/ 197   15. نبض صغير و ضعيف و بطيء و صلب/197   16. نبض صغير و ضعيف و بطيء و لين/ 198
  • 1. نبض عظيم و قوي و سريع و ممتلي/ 199   2. نبض عظيم و قوي و سريع و خالي/ 199   3. نبض عظيم و قوي و بطيء و ممتلي/ 199
    4. نبض عظيم و قوي و بطيء و خالي/ 199   5. نبض عظيم و ضعيف و سريع و ممتلي/ 200   6. نبض عظيم و ضعيف و سريع و خالي/200   7. نبض عظيم و ضعيف و بطيء و ممتلي/ 200   8. نبض عظيم و ضعيف و بطيء و خالي/ 200   9. نبض صغير و قوي و سريع و ممتلي/ 200   10. نبض صغير و قوي و سريع و خالي/ 200   11. نبض صغير و قوي و بطيء و ممتلي/ 200   12. نبض صغير و قوي و بطيء و خالي/ 200   13. نبض صغير و ضعيف و سريع و ممتلي/ 200   14. نبض صغير و ضعيف و سريع و خالي/ 200   15. نبض صغير و ضعيف و بطيء و ممتلي/ 200   16. نبض صغير و ضعيف و بطيء و خالي/ 200
  • 1. نبض عظيم و قوي و متواتر و صلب/ 201   2. نبض عظيم و قوي و متواتر و لين/ 201   3. نبض عظيم و قوي و متفاوت و صلب/ 201
    4. نبض عظيم و قوي و متفاوت و لين/ 201   5. نبض عظيم و ضعيف و متواتر و صلب/ 202   6. نبض عظيم و ضعيف و متواتر و لين/202
    7. نبض عظيم و ضعيف و متفاوت و صلب/ 202   8. نبض عظيم و ضعيف و متفاوت و لين/ 202   9. نبض صغير و قوي و متواتر و صلب/202   10. نبض صغير و قوي و متواتر و لين/ 202   11. نبض صغير و قوي و متفاوت و صلب/ 203   12. نبض صغير و قوي و متفاوت و لين/ 203   13. نبض صغير و ضعيف و متواتر و صلب/ 203
    14. نبض صغير و ضعيف و متواتر و لين/ 204   15. نبض صغير و ضعيف و متفاوت و صلب/ 204   16. نبض صغير و ضعيف و متفاوت و لين/ 205
  • 1. نبض عظيم و قوي و متواتر و ممتلي/ 206   2. نبض عظيم و قوي و متواتر و خالي/ 206   3. نبض عظيم و قوي و متفاوت و ممتلي/ 206   4. نبض عظيم و قوي و متفاوت و خالي/206   5. نبض عظيم و ضعيف و متواتر و ممتلي/ 206   6. نبض عظيم و ضعيف و متواتر و خالي/ 206   7. نبض عظيم و ضعيف و متفاوت و ممتلي/ 207   8. نبض عظيم و ضعيف و متفاوت و خالي/ 207   9. نبض صغير و قوي و متواتر و ممتلي/207   10. نبض صغير و قوي و متواتر و خالي/ 207   11. نبض صغير و قوي و متفاوت و ممتلي/ 207   12. نبض صغير و قوي و متفاوت و خالي/ 207   13. نبض صغير و ضعيف و متواتر و ممتلي/ 207
    14. نبض صغير و ضعيف و متواتر و خالي/ 208   15. نبض صغير و ضعيف و متفاوت و ممتلي/ 208   16. نبض صغير و ضعيف و متفاوت و خالي/ 208
  • نبض عظيم و قوي و صلب و ممتلي/ 209   2. نبض عظيم و قوي و صلب و خالي/ 209   3. نبض عظيم و قوي و لين و ممتلي/ 209
    4. نبض عظيم و قوي و لين و خالي/ 209  5. نبض عظيم و ضعيف و صلب و ممتلي/ 209   6. نبض عظيم و ضعيف و صلب و خالي/209   7. نبض عظيم و ضعيف و لين و خالي/ 210   8. نبض عظيم و ضعيف و لين و خالي/ 210   9. نبض صغير و قوي و صلب و ممتلي/ 210
    10. نبض صغير و قوي و صلب و خالي/ 210   11. نبض صغير و قوي و لين و ممتلي/ 210   12. نبض صغير و قوي و لين و خالي/ 210
    13. نبض صغير و ضعيف و صلب و ممتلي/ 210   14. نبض صغير و ضعيف و صلب و خالي/ 211   15. نبض صغير و ضعيف و لين و ممتلي/211   16. نبض صغير و ضعيف و لين و خالي/ 211
  • 1. نبض عظيم و سريع و متواتر و صلب/ 212   2. نبض عظيم و سريع و متواتر و لين/ 212   3. نبض عظيم و سريع و متفاوت و صلب/ 213   4. نبض عظيم و سريع و متفاوت و لين/ 213   5. نبض عظيم و بطيء و متواتر و صلب/ 213   6. نبض عظيم و بطيء و متواتر و لين/ 213
    7. نبض عظيم و بطيء و متفاوت و صلب/ 213   8. نبض عظيم و بطيء و متفاوت و لين/213   9. نبض صغير و سريع و متواتر و صلب/ 213   10. نبض صغير و سريع و متواتر و لين/ 215   11. نبض صغير و سريع و متفاوت و صلب/ 215   12. نبض صغير و سريع و متفاوت و لين/ 215   13. نبض صغير و بطيء و متواتر و صلب/ 215   14. نبض صغير و بطيء و متواتر و لين/ 216   15. نبض صغير و بطيء و متفاوت و صلب/ 216   16. نبض صغير و بطيء و متفاوت و لين/ 216
  • 1. نبض عظيم و سريع و متواتر و ممتلي/ 217   2. نبض عظيم و سريع و متواتر و خالي/ 217   3. نبض عظيم و سريع و متفاوت و ممتلي/ 217   4. نبض عظيم و سريع و متفاوت و خالي/ 218   5. نبض عظيم و بطيء و متواتر و ممتلي/ 218   6. نبض عظيم و بطيء و متواتر و خالي/ 218   7. نبض عظيم و بطيء و متفاوت و ممتلي/ 218   8. نبض عظيم و بطيء و متفاوت و خالي/ 218   9. نبض صغير و سريع و متواتر و ممتلي/ 218   10. نبض صغير و سريع و متواتر و خالي/ 218   11. نبض صغير و سريع و متفاوت و ممتلي/ 218   12. نبض صغير و سريع و متفاوت و خالي/ 219   13. نبض صغير و بطيء و متواتر و ممتلي/219   14. نبض صغير و بطيء و متواتر و خالي/ 219   15. نبض صغير و بطيء و متفاوت و ممتلي/ 219   16. نبض صغير و بطيء و متفاوت و خالي/ 219
  • 1. نبض عظيم و سريع و صلب و ممتلي/ 220   2. نبض عظيم و سريع و صلب و خالي/ 220   3. نبض عظيم و سريع و لين و ممتلي/ 220
    4. نبض عظيم و سريع و لين و خالي/ 220   5. نبض عظيم و بطيء و صلب و ممتلي/ 220   6. نبض عظيم و بطيء و صلب و خالي/ 220   7. نبض عظيم و بطيء و لين و ممتلي/ 221   8. نبض عظيم و بطيء و لين و خالي/ 221   9. نبض صغير و سريع و صلب و ممتلي/ 221
    10. نبض صغير و سريع و صلب و خالي/221   11. نبض صغير و سريع و لين و ممتلي/ 221   12. نبض صغير و سريع و لين و خالي/221  
    13. نبض صغير و بطيء و صلب و ممتلي/ 221   14. نبض صغير و بطيء و صلب و خالي/221   15. نبض صغير و بطيء و لين و ممتلي/ 222   16. نبض صغير و بطيء و لين و خالي/ 222
  • 1. نبض عظيم و متواتر و صلب و ممتلي/ 223   2. نبض عظيم و متواتر و صلب و خالي/ 223   3. نبض عظيم و متواتر و لين و ممتلي/ 223
    4. نبض عظيم و متواتر و لين و خالي/ 223   5. نبض عظيم و متفاوت و صلب و ممتلي/ 224   6. نبض عظيم و متفاوت و صلب و خالي/ 224   7. نبض عظيم و متفاوت و لين و ممتلي/ 224   8. نبض عظيم و متفاوت و لين و خالي/ 224   9. نبض صغير و متواتر و صلب و ممتلي/ 224   10. نبض صغير و متواتر و صلب و خالي/ 224   11. نبض صغير و متواتر و لين و ممتلي/ 224   12. نبض صغير و متواتر و لين و خالي/ 224   13. نبض صغير و متفاوت و صلب و ممتلي/ 225   14. نبض صغير و متفاوت و صلب و خالي/ 225   15. نبض صغير و متفاوت و لين و ممتلي/ 225   16. نبض صغير و متفاوت و لين و خالي/ 225
  • 1. نبض قوي و سريع و متواتر و صلب/ 226   2. نبض قوي و سريع و متواتر و لين/ 226   3. نبض قوي و سريع و متفاوت و صلب/ 226
    4. نبض قوي و سريع و متفاوت و لين/ 227   5. نبض قوي و بطيء و متواتر و صلب/ 227   6. نبض قوي و بطيء و متواتر و لين/ 227
    7. نبض قوي و بطيء و متفاوت و صلب/ 227   8. نبض قوي و بطيء و متفاوت و لين/227   9. نبض ضعيف و سريع و متواتر و صلب/ 227   10. نبض ضعيف و سريع و متواتر و لين/ 228   11. نبض ضعيف و سريع و متفاوت و صلب/ 228   12. نبض ضعيف و سريع و متفاوت و لين/ 228   13. نبض ضعيف و بطيء و متواتر و صلب/ 228   14. نبض ضعيف و بطيء و متواتر و لين/ 228   15. نبض ضعيف و بطيء و متفاوت و صلب/ 229   16. نبض ضعيف و بطيء و متفاوت و لين/ 229
  • 1. نبض قوي و سريع و متواتر و ممتلي/ 230   2. نبض قوي و سريع و متواتر و خالي/ 230   3. نبض قوي و سريع و متفاوت و ممتلي/ 230   4. نبض قوي و سريع و متفاوت و خالي/230   5. نبض قوي و بطيء و متواتر و ممتلي/ 231   6. نبض قوي و بطيء و متواتر و خالي/231
    7. نبض قوي و بطيء و متفاوت و ممتلي/ 231   8. نبض قوي و بطيء و متفاوت و خالي/231   9. نبض ضعيف و سريع و متواتر و ممتلي/ 231   10. نبض ضعيف و سريع و متواتر و خالي/ 231   11. نبض ضعيف و سريع و متفاوت و ممتلي/ 231   12. نبض ضعيف و سريع و متفاوت و خالي/ 231   13. نبض ضعيف و بطيء و متواتر و ممتلي/ 231
    14. نبض ضعيف و بطيء و متواتر و خالي/ 231   15. نبض ضعيف و بطيء و متفاوت و ممتلي/231   16. نبض ضعيف و بطيء و متفاوت و خالي/ 231
  • 1. نبض قوي و سريع و صلب و ممتلي/ 232   2. نبض قوي و سريع و صلب و خالي/ 232   3. نبض قوي و سريع و لين و ممتلي/ 232
    4. نبض قوي و سريع و لين و خالي/ 232  5. نبض قوي و بطيء و صلب و ممتلي/ 232   6. نبض قوي و بطيء و صلب و خالي/ 232   7. نبض قوي و بطيء و لين و ممتلي/ 233   8. نبض قوي و بطيء و لين و خالي/233  9. نبض ضعيف و سريع و صلب و ممتلي/ 233   10. نبض ضعيف و سريع و صلب و خالي/233   11. نبض ضعيف و سريع و لين و ممتلي/ 233   12. نبض ضعيف و سريع و لين و خالي/ 233   13. نبض ضعيف و بطيء و صلب و ممتلي/ 233   14. نبض ضعيف و بطيء و صلب و خالي/ 233   15. نبض ضعيف و بطيء و لين و ممتلي/ 233   16. نبض ضعيف و بطيء و لين و خالي/ 233
  • 1. نبض قوي و متواتر و صلب و ممتلي/ 234   2. نبض قوي و متواتر و صلب و خالي/ 234   3. نبض قوي و متواتر و لين و ممتلي/ 234
    4. نبض قوي و متواتر و لين خالي/ 234   5. نبض قوي و متفاوت و صلب و ممتلي/ 234   6. نبض قوي و متفاوت و صلب و خالي/234   7. نبض قوي و متفاوت و لين و ممتلي/ 235   8. نبض قوي و متفاوت و لين و خالي/ 235   9. نبض ضعيف و متواتر و صلب و ممتلي/ 235   10. نبض ضعيف و متواتر و صلب و خالي/ 235   11. نبض ضعيف و متواتر و لين و ممتلي/ 235   12. نبض ضعيف و متواتر و لين و خالي/235   13. نبض ضعيف و متفاوت و صلب و ممتلي/ 235
    14. نبض ضعيف و متفاوت و صلب و خالي/ 235   15. نبض ضعيف و متفاوت و لين و ممتلي/ 235   16. نبض ضعيف و متفاوت و لين و خالي/235
  • 1. نبض سريع و متواتر و صلب و ممتلي/ 236   2. نبض سريع و متواتر و صلب و خالي/ 236   3. نبض سريع و متواتر و لين و ممتلي/ 236
    4. نبض سريع و متواتر و لين و خالي/ 236   5. نبض سريع و متفاوت و صلب و ممتلي/ 236   6. نبض سريع و متفاوت و صلب و خالي/ 236   7. نبض سريع و متفاوت و لين و ممتلي/ 237   8. نبض سريع و متفاوت و لين و خالي/ 237   9. نبض بطيء و متواتر و صلب و ممتلي/ 237   10. نبض بطيء و متواتر و صلب و خالي/ 237   11. نبض بطيء و متواتر و لين و ممتلي/ 237   12. نبض بطيء و متواتر و لين و خالي/ 237   13. نبض بطيء و متفاوت و صلب و ممتلي/ 237   14. نبض بطيء و متفاوت و صلب و خالي/ 237   15. نبض بطيء و متفاوت و لين و ممتلي/ 237   16. نبض بطيء و متفاوت و لين و خالي/ 237
  • 1. نبض عظيم و قوي و سريع و متواتر و صلب/ 240   2. نبض عظيم و قوي و سريع و متواتر و لين/ 240   3. نبض عظيم و قوي و سريع و متفاوت و صلب/ 241   4. نبض عظيم و قوي و سريع و متفاوت و لين/241   5. نبض عظيم و قوي و بطيء و متواتر و صلب/ 241
    6. نبض عظيم و قوي و بطيء و متواتر و لين/ 241   7. نبض عظيم و قوي و بطيء و متفاوت و صلب/ 241   8. نبض عظيم و قوي و بطيء و متفاوت و لين/ 241   9. نبض عظيم و ضعيف و سريع و متواتر و صلب/242   10. نبض عظيم و ضعيف و سريع و متواتر و لين/242   11. نبض عظيم و ضعيف و سريع و متفاوت و صلب/ 242   12. نبض عظيم و ضعيف و سريع و متفاوت و لين/ 242   13. نبض عظيم و ضعيف و بطيء و متواتر و صلب/242   14. نبض عظيم و ضعيف و بطيء و متواتر و لين/ 242   15. نبض عظيم و ضعيف و بطيء و متفاوت و صلب/242   16. نبض عظيم و ضعيف و بطيء و متفاوت و لين/242   17. نبض صغير و قوي و سريع و متواتر و صلب/ 243   18. نبض صغير و قوي و سريع و متواتر و لين/ 244   19. نبض صغير و قوي و سريع و متفاوت و صلب/ 244   20. نبض صغير و قوي و سريع و متفاوت و لين/244   21. نبض صغير و قوي و بطيء و متواتر و صلب/ 245
    22. نبض صغير و قوي و بطيء و متواتر و لين/ 245   23. نبض صغير و قوي و بطيء و متفاوت و صلب/ 245   24. نبض صغير و قوي و بطيء و متفاوت و لين/245   25. نبض صغير و ضعيف و سريع و متواتر و صلب/245   26. نبض صغير و ضعيف و سريع و متواتر و لين/ 246   27. نبض صغير و ضعيف و سريع و متفاوت و صلب/246   28. نبض صغير و ضعيف و سريع و متفاوت و لين/ 246   29. نبض صغير و ضعيف و بطيء و متواتر و صلب/ 246   30. نبض صغير و ضعيف و بطيء و متواتر و لين/247   31. نبض صغير و ضعيف و بطيء و متفاوت و صلب/ 247   32. نبض صغير و ضعيف و بطيء و متفاوت و لين/ 248
  • 1. نبض عظيم و قوي و سريع و متواتر و ممتلي/ 249   2. نبض عظيم و قوي و سريع و متواتر و خالي/ 249   3. نبض عظيم و قوي و سريع و متفاوت و ممتلي/ 249   4. نبض عظيم و قوي و سريع و متفاوت و خالي/250   5. نبض عظيم و قوي و بطيء و متواتر و ممتلي/ 250
    6. نبض عظيم و قوي و بطيء و متواتر و خالي/ 250   7. نبض عظيم و قوي و بطيء و متفاوت و ممتلي/ 250   8. نبض عظيم و قوي و بطيء و متفاوت و خالي/ 250   9. نبض عظيم و ضعيف و سريع و متواتر و ممتلي/ 250   10. نبض عظيم و ضعيف و سريع و متواتر و خالي/ 250   11. نبض عظيم و ضعيف و سريع و متفاوت و ممتلي/ 250   12. نبض عظيم و ضعيف و سريع و متفاوت و خالي/ 250   13. نبض عظيم و ضعيف و بطيء و متواتر و ممتلي/250   14. نبض عظيم و ضعيف و بطيء و متواتر و خالي/ 250   15. نبض عظيم و ضعيف و بطيء و متفاوت و ممتلي/ 250   16. نبض عظيم و ضعيف و بطيء و متفاوت و خالي/ 250   17. نبض صغير و قوي و سريع و متواتر و ممتلي/ 251   18. نبض صغير و قوي و سريع و متواتر و خالي/ 251   19. نبض صغير و قوي و سريع و متفاوت و ممتلي/ 251   20. نبض صغير و قوي و سريع و متفاوت و خالي/ 251   21. نبض صغير و قوي و بطيء و متواتر و ممتلي/ 251   22. نبض صغير و قوي و بطيء و متواتر و خالي/ 251   23. نبض صغير و قوي و بطيء و متفاوت و ممتلي/ 251   24. نبض صغير و قوي و بطيء و متفاوت و خالي/ 251   25. نبض صغير و ضعيف و سريع و متواتر و ممتلي/ 251   26. نبض صغير و ضعيف و سريع و متواتر و خالي/ 251   27. نبض صغير و ضعيف و سريع و متفاوت و ممتلي/251   28. نبض صغير و ضعيف و سريع و متفاوت و خالي/ 252   29. نبض صغير و ضعيف و بطيء و متواتر و ممتلي/ 252   30. نبض صغير و ضعيف و بطيء و متواتر و خالي/252   31. نبض صغير و ضعيف و بطيء و متفاوت و ممتلي/ 252   32. نبض صغير و ضعيف و بطيء و متفاوت و خالي/ 252
  • 1. نبض عظيم و قوي و سريع و صلب و ممتلي/ 253   2. نبض عظيم و قوي و سريع و صلب و خالي/ 253   3. نبض عظيم و قوي و سريع و لين و ممتلي/ 253   4. نبض عظيم و قوي و سريع و لين و خالي/ 253
    5. نبض عظيم و قوي و بطيء و صلب و ممتلي/ 253   6. نبض عظيم و قوي و بطيء و صلب و خالي/ 253   7. نبض عظيم و قوي و بطيء و لين و ممتلي/254   8. نبض عظيم و قوي و بطيء و لين و خالي/ 254
    9. نبض عظيم و ضعيف و سريع و صلب و ممتلي/ 254   10. نبض عظيم و ضعيف و سريع و صلب و خالي/ 254   11. نبض عظيم و ضعيف و سريع و لين و ممتلي/ 254   12. نبض عظيم و ضعيف و سريع و لين و خالي/ 254   13. نبض عظيم و ضعيف و بطيء و صلب و ممتلي/ 254   14. نبض عظيم و ضعيف و بطيء و صلب و خالي/ 254   15. نبض عظيم و ضعيف و بطيء و لين و ممتلي/ 254   16. نبض عظيم و ضعيف و بطيء و لين و خالي/ 254   17. نبض صغير و قوي و سريع و صلب و ممتلي/ 254   18. نبض صغير و قوي و سريع و صلب و خالي/ 254   19. نبض صغير و قوي و سريع و لين و ممتلي/ 255   20. نبض صغير و قوي و سريع و لين و خالي/ 255   21. نبض صغير و قوي و بطيء و صلب و ممتلي/ 255   22. نبض صغير و قوي و بطيء و صلب و خالي/255   23. نبض صغير و قوي و بطيء و لين و خالي/ 255
    24. نبض صغير و قوي و بطيء و لين و خالي/ 255   25. نبض صغير و ضعيف و سريع و صلب و ممتلي/ 255   26. نبض صغير و ضعيف و سريع و صلب و خالي/ 255   27. نبض صغير و ضعيف و سريع و لين و ممتلي/ 255   28. نبض صغير و ضعيف و سريع و لين و خالي/ 255   29. نبض صغير و ضعيف و بطيء و صلب و ممتلي/ 255   30. نبض صغير و ضعيف و بطيء و صلب و خالي/ 256   31. نبض صغير و ضعيف و بطيء و لين و ممتلي/256   32. نبض صغير و ضعيف و بطيء و لين و خالي/ 256
  • 1. نبض عظيم و قوي و متواتر و صلب و ممتلي/ 257   2. نبض عظيم و قوي و متواتر و صلب و خالي/ 257   3. نبض عظيم و قوي و متواتر و لين و ممتلي/ 257   4. نبض عظيم و قوي و متواتر و لين و خالي/ 257   5. نبض عظيم و قوي و متفاوت و صلب و ممتلي/ 257   6. نبض عظيم و قوي و متفاوت و صلب و خالي/ 257   7. نبض عظيم و قوي و متفاوت و لين و ممتلي/ 258   8. نبض عظيم و قوي و متفاوت و لين و خالي/ 258   9. نبض عظيم و ضعيف و متواتر و صلب و ممتلي/ 258   10. نبض عظيم و ضعيف و متواتر و صلب و خالي/ 258   11. نبض عظيم و ضعيف و متواتر و لين و ممتلي/ 258   12. نبض عظيم و ضعيف و متواتر و لين و خالي/ 258   13. نبض عظيم و ضعيف و متفاوت و صلب و ممتلي/ 258   14. نبض عظيم و ضعيف و متفاوت و صلب و خالي/ 258   15. نبض عظيم و ضعيف و متفاوت و لين و ممتلي/ 258   16. نبض عظيم و ضعيف و متفاوت و لين و خالي/ 258   17. نبض صغير و قوي و متواتر و صلب و ممتلي/ 258   18. نبض صغير و قوي و متواتر و صلب و خالي/ 258   19. نبض صغير و قوي و متواتر و لين و ممتلي/ 259   20. نبض صغير و قوي و متواتر و لين و خالي/ 259   21. نبض صغير و قوي و متفاوت و صلب و ممتلي/ 259   22. نبض صغير و قوي و متفاوت و صلب و خالي/ 259   23. نبض صغير و قوي و متفاوت و لين و ممتلي/ 259   24. نبض صغير و قوي و متفاوت و لين و خالي/ 259   25. نبض صغير و ضعيف و متواتر و صلب و ممتلي/ 259   26. نبض صغير و ضعيف و متواتر و صلب و خالي/259   27. نبض صغير و ضعيف و متواتر و لين و ممتلي/ 259   28. نبض صغير و ضعيف و متواتر و لين و خالي/ 259   29. نبض صغير و ضعيف و متفاوت و صلب و ممتلي/259   30. نبض صغير و ضعيف و متفاوت و صلب و خالي/ 260   31. نبض صغير و ضعيف و متفاوت و لين و خالي/ 260   32. نبض صغير و ضعيف و متفاوت و لين و خالي/260
  • 1. نبض عظيم و سريع و متواتر و صلب و ممتلي/ 261   2. نبض عظيم و سريع و متواتر و صلب و خالي/ 261   3. نبض عظيم و سريع و متواتر و لين و ممتلي/ 261   4. نبض عظيم و سريع و متواتر و لين و خالي/ 261   5. نبض عظيم و سريع و متفاوت و صلب و ممتلي/ 261   6. نبض عظيم و سريع و متفاوت و صلب و خالي/ 261   7. عظيم و سريع و متفاوت و لين و ممتلي/ 261   8. نبض عظيم و سريع و متفاوت و لين و خالي/ 262   9. نبض عظيم و بطيء و متواتر و صلب و ممتلي/ 262   10. نبض عظيم و بطيء و متواتر و صلب و خالي/262   11. نبض عظيم و بطيء و متواتر و لين و ممتلي/ 262   12. نبض عظيم و بطيء و متواتر و لين و خالي/ 262   13. نبض عظيم و بطيء و متفاوت و صلب و ممتلي/ 262   14. نبض عظيم و بطيء و متفاوت و صلب و خالي/ 262   15. نبض عظيم و بطيء و متفاوت و لين و ممتلي/ 262   16. نبض عظيم و بطيء و متفاوت و لين و خالي/ 262   17. نبض صغير و سريع و متواتر و صلب و ممتلي/ 262   18. نبض صغير و سريع و متواتر و صلب و خالي/262   19. نبض صغير و سريع و متواتر و لين و ممتلي/ 263   20. نبض صغير و سريع و متواتر و لين و خالي/ 263   21. نبض صغير و سريع و متفاوت و صلب و ممتلي/ 263   22. نبض صغير و سريع و متفاوت و صلب و خالي/ 263   23. نبض صغير و سريع و متفاوت و لين و ممتلي/ 263   24. نبض صغير و سريع و متفاوت و لين و خالي/ 263   25. نبض صغير و بطيء و متواتر و صلب و ممتلي/ 263   26. نبض صغير و بطيء و متواتر و صلب و خالي/263   27. نبض صغير و بطيء و متواتر و لين و ممتلي/ 264   28. نبض صغير و بطيء و متواتر و لين و خالي/264   29. نبض صغير و بطيء و متفاوت و صلب و ممتلي/ 264   30. نبض صغير و بطيء و متفاوت و صلب و خالي/ 264   31. نبض صغير و بطيء و متفاوت و لين و ممتلي/ 264   32. نبض صغير و بطيء و متفاوت و لين و خالي/ 264
  • 1. نبض قوي و سريع و متواتر و صلب و ممتلي/ 265   2. نبض قوي و سريع و متواتر و صلب و خالي/ 265   3. نبض قوي و سريع و متواتر و لين و ممتلي/ 265   4. نبض قوي و سريع و متواتر و لين و خالي/ 265   5. نبض قوي و سريع و متفاوت و صلب و ممتلي/ 266   6. نبض قوي و سريع و متفاوت و صلب و خالي/ 266   7. نبض قوي و سريع و متفاوت و لين و ممتلي/ 266   8. نبض قوي و سريع و متفاوت و لين و خالي/266   9. نبض قوي و بطيء و متواتر و صلب و ممتلي/ 266   10. نبض قوي و بطيء و متواتر و صلب و خالي/ 266   11. نبض قوي و بطيء و متواتر و لين و ممتلي/ 266   12. نبض قوي و بطيء و متواتر و لين و خالي/ 266   13. نبض قوي و بطيء و متفاوت و صلب و ممتلي/266   14. نبض قوي و بطيء و متفاوت و صلب و خالي/ 266   15. نبض قوي و بطيء و متفاوت و لين و ممتلي/ 266   16. نبض قوي و بطيء و متفاوت و لين و خالي/ 266   17. نبض ضعيف و سريع و متواتر و صلب و ممتلي/ 267   18. نبض ضعيف و سريع و متواتر و صلب و خالي/267   19. نبض ضعيف و سريع و متواتر و لين و ممتلي/ 267   20. نبض ضعيف و سريع و متواتر و لين و خالي/ 267   21. نبض ضعيف و سريع و متفاوت و صلب و ممتلي/267   22. نبض ضعيف و سريع و متفاوت و صلب و خالي/ 267   23. نبض ضعيف و سريع و متفاوت و لين و ممتلي/ 267   24. نبض ضعيف و سريع و متفاوت و لين و خالي/267   25. نبض ضعيف و بطيء و متواتر و صلب و ممتلي/ 267   26. نبض ضعيف و بطيء و متواتر و صلب و خالي/ 267   27. نبض ضعيف و بطيء و متواتر و لين و ممتلي/ 267   28. نبض ضعيف و بطيء و متواتر و لين و خالي/ 267   29. نبض ضعيف و بطيء و متفاوت و صلب و ممتلي/ 267   30. نبض ضعيف و بطيء و متفاوت و صلب و خالي/ 268   31. نبض ضعيف و بطيء و متفاوت و لين و ممتلي/ 268   32. نبض ضعيف و بطيء و متفاوت و لين و خالي/ 268  فصل پنجم: در بيان اقسام نبض مركب سداسي/ 269   1. نبض عظيم و قوي و سريع و متواتر و صلب و ممتلي/ 269   2. نبض عظيم و قوي و سريع و متواتر و صلب و خالي/ 269   3. نبض عظيم و قوي و سريع و متواتر و لين و ممتلي/ 269   4. نبض عظيم و قوي و سريع و متواتر و لين و خالي/ 269   5. نبض عظيم و قوي و سريع و متفاوت و صلب و ممتلي/ 269
    6. نبض عظيم و قوي و سريع و متفاوت و صلب و خالي/269   7. نبض عظيم و قوي و سريع و متفاوت و لين و ممتلي/ 270   8. نبض عظيم و قوي و سريع و متفاوت و لين و خالي/ 270   9. نبض عظيم و قوي و بطيء و متواتر و صلب و ممتلي/ 270   10. نبض عظيم و قوي و بطيء و متواتر و صلب و خالي/ 270   11. نبض عظيم و قوي و بطيء و متواتر و لين و ممتلي/ 270   12. نبض عظيم و قوي و بطيء و متواتر و لين و خالي/ 270   13. نبض عظيم و قوي و بطيء و متفاوت و صلب و ممتلي/270   14. نبض عظيم و قوي و بطيء و متفاوت و صلب و خالي/270   15. نبض عظيم و قوي و بطيء و متفاوت و لين و ممتلي/270   16. نبض عظيم و قوي و بطيء و متفاوت و لين و خالي/270   17. نبض عظيم و ضعيف و سريع و متواتر و صلب و ممتلي/270   18. نبض عظيم و ضعيف و سريع و متواتر و صلب و خالي/270   19. نبض عظيم و ضعيف و سريع و متواتر و لين و ممتلي/270   20. نبض عظيم و ضعيف و سريع و متواتر و لين و خالي/270   21. نبض عظيم و ضعيف و سريع و متفاوت و صلب و ممتلي/ 270   22. نبض عظيم و ضعيف و سريع و متفاوت و صلب و خالي/ 271   23. نبض عظيم و ضعيف و سريع و متفاوت و لين و ممتلي/271   24. نبض عظيم و ضعيف و سريع و متفاوت و لين و خالي/271   25. نبض عظيم و ضعيف و بطيء و متواتر و صلب و ممتلي/271   26. نبض عظيم و ضعيف و بطيء و متواتر و صلب و خالي/271   27. نبض عظيم و ضعيف و بطيء و متواتر و لين و ممتلي/271   28. نبض عظيم و ضعيف و بطيء و متواتر و لين و خالي/271  29. نبض عظيم و ضعيف و بطيء و متفاوت و صلب و ممتلي/ 271   30. نبض عظيم و ضعيف و بطيء و متفاوت و صلب و خالي/ 271   31. نبض عظيم و ضعيف و بطيء و متفاوت و لين و ممتلي/271   32. نبض عظيم و ضعيف و بطيء و متفاوت و لين و خالي/271   33. نبض صغير و قوي و سريع و متواتر و صلب و ممتلي/271   34. نبض صغير و قوي و سريع و متواتر و صلب و خالي/271   35. نبض صغير و قوي و سريع و متواتر و لين و ممتلي/ 272   36. نبض صغير و قوي و سريع و متواتر و لين و خالي/ 272  
    37. نبض صغير و قوي و سريع و متفاوت و صلب و ممتلي/ 272
    38. نبض صغير و قوي و سريع و متفاوت و صلب و خالي/ 272
    39. نبض صغير و قوي و سريع و متفاوت و لين و ممتلي/ 272
    40. نبض صغير و قوي و سريع و متفاوت و لين و خالي/ 272   41. نبض صغير و قوي و بطيء و متواتر و صلب و ممتلي/ 272   42. نبض صغير و قوي و بطيء و متواتر و صلب و خالي/ 272   43. نبض صغير و قوي و بطيء و متواتر و لين و ممتلي/ 272   44. نبض صغير و قوي و بطيء و متواتر و لين و خالي/ 272   45. نبض صغير و قوي و بطيء و متفاوت و صلب و ممتلي/ 273   46. نبض صغير و قوي و بطيء و متفاوت و صلب و خالي/ 273   47. نبض صغير و قوي و بطيء و متفاوت و لين و ممتلي/273   48. نبض صغير و قوي و بطيء و متفاوت و لين و خالي/273   49. نبض صغير و ضعيف و سريع و متواتر و صلب و ممتلي/273   50. نبض صغير و ضعيف و سريع و متواتر و لين و خالي/273   51. نبض صغير و ضعيف و سريع و متواتر و لين و ممتلي/273   52. نبض صغير و ضعيف و سريع و متواتر و لين و خالي/273   53. نبض صغير و ضعيف و سريع و متفاوت و صلب و ممتلي/273   54. نبض صغير و ضعيف و سريع و متفاوت و صلب و خالي/ 273   55. نبض صغير و ضعيف و سريع و متفاوت و لين و ممتلي/273   56. نبض صغير و ضعيف و سريع و متفاوت و لين و خالي/273   57. نبض صغير و ضعيف و بطيء و متواتر و صلب و ممتلي/273   58. نبض صغير و ضعيف و بطيء و متواتر و صلب و خالي/273   59. نبض صغير و ضعيف و بطيء و متواتر و لين و ممتلي/273   60. نبض صغير و ضعيف و بطيء و متواتر و لين و خالي/273   61. نبض صغير و ضعيف و بطيء و متفاوت و صلب و ممتلي/274   62. نبض صغير و ضعيف و بطيء و متفاوت و صلب و خالي/ 274   63. نبض صغير و ضعيف و بطيء و متفاوت و لين و ممتلي/274   64. نبض صغير و ضعيف و بطيء و متفاوت و لين و خالي/274
  • بدان‏كه.../ 277  اول. غزالي/ 277  دوم. موجي/ 278  سوم. دودي/279  چهارم. نملي/280  پنجم. منشاري/ 282  ششم. ذنب‏الفأر/ 284  هفتم. مِسَلّي/ 286  هشتم. ذوالقرعتين/ 287  نهم. ذوالفتره/ 288  دهم. واقع في الوسط/ 290  يازدهم. متشنّج/ 290  دوازدهم. مرتعش/ 291  سيزدهم. ملتوي/ 292  چهاردهم. متواتر/ 292
  • بدان‏كه.../ 295  فهرست اقسام نبض امزجه و اجناس و اسنان و سحنه و فصول و بلدان و.../296

فايده: در بيان تعريف نبض و آنچه بدان تعلق دارد/ 22

فايده: در بيان اجزاي اربعة نبضه/ 27

فايده: در بيان حال احساس حركتين و سكونين و عدم احساس آن‌‌‌ها/ 29

تعليم اوّل: در بيان اجناس عشرة ادلّه نبض و اسباب آن‌‌‌ها/ 23

جنس اول: مأخوذ از مقدار نبض/ 35

جنس دوم: مأخوذ از كيفيتِ قرعِ عرقْ اصابع را/ 47

جنس سوم: مأخوذ از زمان حركت/ 52

جنس چهارم: مأخوذ از قوام آلت/ 58

جنس پنجم: مأخوذ از حال امتلاء و خلاء عرق/ 62

جنس ششم: مأخوذ از ملمس نبض/ 66

جنس هفتم: مأخوذ از زمان سكون/ 68

جنس هشتم: مأخوذ از استوا و اختلاف نبض/ 72

جنس نهم: مأخوذ از نظام و غير نظام نبض در اختلاف/ 80

جنس دهم: مأخوذ از وزن/ 82

تعليم دوم: در بيان اقسام نبض مركّب/ 69

فصل اوّل: در بيان اقسام مركب ثنايي نبض/ 73

قسم اول: در انواع نبض مركب ثنايي به اعتبار عِظَم و صِغَر و قوّت و ضعف/90

قسم دوم: در انواع نبض مركب ثنايي به اعتبار عِظَم و صِغَر و سرعت و بطوء/96

قسم سوم: در انواع نبض مركب ثنايي به اعتبار عِظَم و صِغَر و تواتر و تفاوت/100

قسم چهارم: در انواع نبض مركب ثنايي به اعتبار عِظَم و صِغَر و صلابت و لين/103

قسم پنجم: در انواع نبض مركب ثنايي به اعتبار عِظَم و صِغَر و امتلاء و خلاء/106

قسم ششم: در انواع نبض مركب ثنايي به اعتبار قوّت و ضعف و سرعت و بطوء/ 108

قسم هشتم: در انواع نبض مركب ثنايي به اعتبار قوّت و ضعف و صلابت و لين/ 112

قسم نهم: در انواع نبض مركب ثنايي به اعتبار قوّت و ضعف و امتلاء و خلاء/114

قسم دهم: در انواع نبض مركب ثنايي به اعتبار سرعت و بطوء و تواتر و تفاوت/ 115

قسم يازدهم: در انواع نبض مركب ثنايي به اعتبار سرعت و بطوء و صلابت و لين/ 118

قسم دوازدهم: در انواع نبض مركب ثنايي به اعتبار سرعت و بطوء و امتلاء و خلاء/ 120

قسم سيزدهم: در انواع نبض مركّب ثنايي به اعتبار تواتر و تفاوت و صلابت و لين/ 122

قسم چهاردهم: در انواع نبض مركب ثنايي به اعتبار تواتر و تفاوت و امتلاء و خلاء/ 124

قسم پانزدهم: در انواع نبض مركب ثنايي به اعتبار صلابت و لين و امتلاء و خلاء/ 125

فصل دوم: در بيان اقسام نبض مركب ثلاثي/ 127

قسم اول: در انواع نبض مركب ثلاثي به اعتبار عِظَم و صِغَر و قوّت و ضعف و سرعت و بطوء/ 128

قسم دوم: در انواع نبض مركب ثلاثي به اعتبار عِظَم و صِغَر و قوّت و ضعف و تواتر و تفاوت/ 132

قسم سوم: در انواع نبض مركب ثلاثي به اعتبار عِظَم و صِغَر و قوّت و ضعف و صلابت و لين/ 136

قسم چهارم: در انواع نبض مركب ثلاثي به اعتبار عِظَم و صِغَرو قوّت و ضعف و امتلاء و خلاء/ 139

قسم پنجم: در انواع نبض مركّب ثلاثي به اعتبار عِظَم و صِغَر و سرعت و بطوء و تواتر و تفاوت/ 141

قسم ششم: در انواع نبض مركب ثلاثي به اعتبار عِظَم و صِغَر و سرعت و بطوء و صلابت و لين/ 146

قسم هفتم: در انواع نبض مركب ثلاثي به اعتبار عِظَم و صِغَر و سرعت و بطوء و امتلاء و خلاء/ 149

قسم هشتم: در انواع نبض مركب ثلاثي به اعتبار عِظَم و صِغَر و تواتر و تفاوت و صلابت و لين/ 151

قسم نهم: در انواع نبض مركب ثلاثي به اعتبار عِظَم و صِغَر و تواتر و تفاوت و امتلاء و خلاء/ 154

قسم دهم: در انواع نبض مركب ثلاثي به اعتبار عِظَم و صِغَر و صلابت و لين و امتلاء و خلاء/ 156

قسم يازدهم: در انواع نبض مركب ثلاثي به اعتبار قوّت و ضعف و سرعت و بطوء و تواتر و تفاوت/ 158

قسم دوازدهم: در انواع نبض مركب ثلاثي به اعتبار قوّت و ضعف و سرعت و بطوء و صلابت و لين/ 161

قسم سيزدهم: در انواع نبض مركب ثلاثي به اعتبار قوّت و ضعف و سرعت و بطوء و امتلاء و خلاء/ 163

قسم چهاردهم: در انواع نبض مركب ثلاثي به اعتبار قوّت و ضعف و تواتر و تفاوت و صلابت و لين/ 165

قسم پانزدهم:‌ در انواع نبض مركب ثلاثي به اعتبار قوّت و ضعف و تواتر و تفاوت و امتلاء و خلاء/ 168

قسم شانزدهم: در انواع نبض مركب ثلاثي به اعتبار قوّت و ضعف و صلابت و لين و امتلاء و خلاء/ 170

قسم هفدهم: در انواع نبض مركب ثلاثي به اعتبار سرعت و بطوء و تواتر و تفاوت و صلابت و لين/ 172

قسم هجدهم: در انواع نبض مركب ثلاثي به اعتبار سرعت و بطوء و تواتر و تفاوت و امتلاء و خلاء/ 176

قسم نوزدهم: در انواع نبض مرّكب ثلاثي به اعتبار سرعت و بطوء و صلابت و لين و امتلاء و خلاء/ 178

قسم بيستم: در انواع نبض مركب ثلاثي به اعتبار تواتر و تفاوت و صلابت و لين و امتلاء و خلاء/ 180

فصل سوم:‌ در بيان اقسام نبض مركب رباعي/ 183

قسم اول: در انواع نبض مركب رباعي به اعتبار عِظَم و صِغَر و قوّت و ضعف و سرعت و بطوء و تواتر و تفاوت/ 184

قسم دوم: در انواع نبض مركب رباعي به اعتبار عِظَم و صِغَر و قوّت و ضعف و سرعت و بطوء و صلابت و لين/ 195

قسم سوم: در انواع نبض مركب رباعي به اعتبار عِظَم و صِغَر و قوّت و ضعف و سرعت و بطوء و امتلاء و خلاء/ 199

قسم چهارم: در انواع نبض مركب رباعي به اعتبار عِظَم و صِغَر و قوّت و ضعف و تواتر و تفاوت و صلابت و لين/ 201

قسم پنجم:‌ در انواع نبض مركب رباعي به اعتبار عِظَم و صِغَر و قوّت و ضعف و تواتر و تفاوت و امتلاء و خلاء/ 206

قسم ششم: در انواع نبض مركب رباعي به اعتبار عِظَم و صِغَر و قوّت و ضعف و صلابت و لين و امتلاء و خلاء/ 209

قسم هفتم: در انواع نبض مركب رباعي به اعتبار عِظَم و صِغَر و سرعت و بطوء و تواتر و تفاوت و صلابت و لين/ 212

قسم هشتم: در انواع نبض مركب رباعي به اعتبار عِظَم و صِغَر و سرعت و بطوء و تواتر و تفاوت و امتلاء و خلاء/ 217

قسم نهم: در انواع نبض مركب رباعي به اعتبار عِظَم و صِغَر و سرعت و بطوء و صلابت و لين و امتلاء و خلاء/ 220

قسم دهم: در انواع نبض مركب رباعي به اعتبار عِظَم و صِغَر و تواتر و تفاوت و صلابت و لين و امتلاء و خلاء/ 223

قسم يازدهم: در انواع نبض مركب رباعي به اعتبار قوّت و ضعف و سرعت و بطوء و تواتر و تفاوت و صلابت و لين/ 226

قسم دوازدهم: در انواع نبض مركب رباعي به اعتبار قوّت و ضعف و سرعت و بطوء و تواتر و تفاوت و امتلاء و خلاء/ 230

قسم سيزدهم: در انواع نبض مركب رباعي به اعتبار قوّت و ضعف و سرعت و بطوء و صلابت و لين و امتلاء و خلاء/ 232

قسم چهاردهم: در انواع نبض مركب رباعي به اعتبار قوّت و ضعف و تواتر و تفاوت و صلابت و لين و امتلاء و خلاء/ 234

قسم پانزدهم: در انواع نبض مركب رباعي به اعتبار سرعت و بطوء و تواتر و تفاوت و صلابت و لين و امتلاء و خلاء/ 236

فصل چهارم: در بيان اقسام نبض مركب خماسي/ 169

قسم اول: در انواع نبض مركب خماسي به اعتبار عِظَم و صِغَر و قوّت و ضعف و سرعت و بطوء و تواتر و تفاوت و صلابت و لين/ 240

قسم دوم: در انواع نبض مركب خماسي به اعتبار عِظَم و صِغَر و قوّت و ضعف و سرعت و بطوء و تواتر و تفاوت و امتلاء و خلاء/ 249

قسم سوم: در انواع نبض مركب خماسي به اعتبار عِظَم و صِغَر و قوّت و ضعف و سرعت و بطوء و صلابت و لين و امتلاء و خلاء/ 253

قسم چهارم: در انواع نبض مركب خماسي به اعتبار عِظَم و صِغَر و قوّت و ضعف و تواتر و تفاوت و صلابت و لين و امتلاء و خلاء/ 257

قسم پنجم: در انواع نبض مركب خماسي به اعتبار عِظَم و صِغَر و سرعت و بطوء و تواتر و تفاوت و صلابت و لين و امتلاء و خلاء/ 261

قسم ششم: در انواع نبض مركب خماسي به اعتبار قوّت و ضعف و سرعت و بطوء و تواتر و تفاوت و صلابت و لين و امتلاء و خلاء/ 265

مقاله دوم: در بيان اقسام نبض مركّب مختلف/ 267

خـاتمه/ 283

آمار سایت

بازدیدکنندگان : 6643

تلفن سفارش کتاب

برای سفارش کتاب با شماره تلفن زیر تماس بگیرید:

09195409892

نگارستان طب سنتی ایران

 

09017956905

جستجوی پیشرفته

لیست کتابهای طب سنتی

کتاب فصل

کلیه حقوق این سایت متعلق به  انتشارات طب سنتی ایران می باشد.